The day after corona

Er wordt op het moment veel gefilosofeerd over de wereld na het coronavirus. Menigeen is daarbij de mening toegedaan dat het nooit meer zo wordt als voor de crisis. Ik vraag me in dit kader af of het bij betrokkenen met deze opvatting gaat om een verwachting of een wens. Mijn idee is dat we na het onder controle krijgen van de huidige pandemie, zeer snel in ‘oud’ gedrag zullen vervallen. Mijn hoop is wel dat we leren van de ervaringen van de huidige situatie. En dat een meer betekenisvolle omgang met het schaarse goed tijd daar een gevolg van is.

Bizarre tijden

Het behoeft nauwelijks meer expliciet vastgesteld te worden; een ieder ervaart aan den lijve dat we in bizarre omstandigheden zijn terecht gekomen. Deze leiden tot enorme aanpassingen in ons gedrag, of we dat op het moment nu leuk vinden of niet. De enorme beperkingen in onze mobiliteit en bewegingsvrijheid vormen één van die veranderingen. Het vele noodzakelijke thuiswerken is een andere. Deze meer fysieke wijzigingen in ons gedrag gaan samen met de vele psychologische en emotionele uitdagingen waar we in de huidige situatie mee te maken hebben. Denk daarbij aan de toekomstonzekerheid, de angst dat je zelf of je relevante omgeving het virus krijgt, het missen van direct contact met dierbaren …, met een groot aantal voorbeelden kan dit nog aangevuld worden. Nemen we de gedragsverandering in nadere beschouwing, dan rijst onder meer de belangrijke vraag of deze een meer of minder structureel karakter gaat krijgen.

Weerstand tegen verandering

Het structureel veranderen van gedrag is geen sinecure, zo leren theorie en praktijk. Dat heeft onder meer te maken met ingesleten patronen die, simpel gezegd, bij ontsporing extra inspanning vragen van betrokkenen en niet direct goed voelen. Dat geldt temeer wanneer de nieuwe opbrengsten van het gedrag moeten wennen en/of niet direct echt gewaardeerd worden. Bekend is dat een en ander maanden, zelfs jaren kan nemen. Wanneer we bijvoorbeeld kijken naar veranderingen in werktijden en werklocaties, denk hierbij aan het thuiswerken van dit moment, dan kunnen we vaststellen dat voor daadwerkelijke verandering van gedrag hier zowel structurele als culturele voorwaarden dienen te wijzigen. Interessante illustraties zijn hierbij te vinden bij organisaties die Het Nieuwe Werken hebben ingevoerd. Terwijl deze bedrijven feitelijk de mogelijkheid creëren om in een venster van 24 x 7 uur te werken en in belangrijke mate vrijlaten waar men dat doet, zien we om 17:00 uur grote groepen medewerkers het vaste kantoorpand verlaten (met het broodtrommeltje onder de arm …). Studies onderstrepen deze weerstand tegen verandering.

Tijdelijke aanpassingen

Mede in het licht van het voorgaande is mijn voorspelling dat de veranderingen in gedrag die momenteel door het coronavirus worden afgedwongen, zeer beperkt tot structurele veranderingen zullen leiden. Ik zeg dat om verschillende redenen. In de eerste plaats hebben wij niet zelf en bewust voor de veranderingen gekozen. Uit de psychologie weten we dat de eigen keuze in dit kader – denk aan het willen veranderen – fundamenteel is. In de tweede plaats verstoren de huidige gedragsveranderingen vele van de ingesleten patronen negatief. Patronen die, wat meer beeldend voorgesteld, als een soort van kaartenhuizen gezien kunnen worden. Onder meer in de zin van allerlei onderling samenhangende sociale afspraken. Dat kaartenhuis stort nu in en er zal bij veel mensen veel aan gelegen zijn dat vertrouwde ‘huis’ te herstellen. En dan, niet in de laatste plaats, de financieel-economische gevolgen van het coronavirus. Die zijn voor heel veel mensen uiterst serieus en problematisch, waardoor we worden teruggeworpen op een aantal primaire, basisbehoeften. Die laatste zullen er toe leiden dat we hard en langs bewezen paden aan het werk gaan om de balans tussen inkomsten en uitgaven te herstellen.

‘Elk nadeel zijn voordeel …’

Moeten we blij zijn met mijn voorspelling? Ik denk ja en nee. ‘Ja’ omdat het welvaart- en welzijnsniveau in onze (westerse) samenleving bepaald niet slecht was. Op een zodanig niveau, dat velen op de levensgelukvraag met een rapportcijfer rond de ‘8’ antwoorden. ‘Nee’ om ook een aantal redenen. Ik wil die hier nadrukkelijk noemen, omdat deze de aantrekkelijke kansen van de uiterst vervelende Corona-situatie van het moment laten zien. Ik geef ze tot slot puntsgewijze.
• Uiteraard moeten we leren van de wijze waarop de pandemie heeft kunnen ontstaan en hoe deze bestreden is. Eerlijk gezegd heb ik er het volste vertrouwen in dat we dit leermoment zullen pakken.
• Als het gaat om zaken als de inrichting van de gezondheidszorg, denk bijvoorbeeld aan de ontwikkelingen rond e-health, dan is mijn verwachting dat deze zaken door de ervaringen van dit moment een ‘boost’ zullen krijgen.
• Somberder ben ik over de tijdelijke werk- en contactervaringen die we opdoen. Die – en dat mag uit het voorgaande duidelijk zijn – zullen naar mijn mening beperkt effect hebben op de na-corona wereld. En daar liggen gemiste kansen. Fundamenteel vind ik daarin de wijze waarop wij omgaan met de tijd.

Want hoe was het?

De tijd glipt ons door de vingers en dat mag niet zo zijn met ons meest schaarse goed. Het is deze periode die ons met de neus op de feiten drukt dat het extreem belangrijk is om de tijd betekenisvol in te vullen. Ik noem daarbij een aantal aspecten die deze betekenis kunnen geven. Niet met de illusie volledig te zijn: – respectvol met je naasten en geliefden omgaan; – zinvol en passend werk doen waarin je dat structureert in lijn met de verantwoordelijkheden die je in jouw verschillende levensdomeinen hebt; – bewust nadenken over jouw mobiliteit en daar naar handelen.

Terug naar af

Hopelijk kunnen we binnen afzienbare tijd afscheid nemen van een bizarre periode in ons leven. Mijn verwachting is dat we dan snel de ‘oude draad’ weer op zullen pakken. Hoe mooi zou het zijn dat we een aantal ‘weeffouten’ in ons werk en leven dan voorkomen.

*Dr. Ing. Ben Jansen is CEO van Déhora Consultancy Group en voorzitter van de Stichting Time Design.

 

 

 

Mogelijk ook interessant voor u:

De JUS (jaarurensystemastiek) maakt een organisatie veerkrachtiger

De coronacrisis heeft een grote economische impact op vele sectoren. Hoe maak je keuzes die zowel goed zijn voor de organisatie als voor de medewerkers. Eén van de oplossingen is om een JUS (jaarurensystemastiek) in te stellen. Dit maakt je organisatie veerkrachtiger en je verlaagt ermee je risico’s voor in de toekomst.

uitdagingen-voor-planners-in-de-zorg
 Uitdagingen en oplossingen voor planners in de zorg tijdens coronacrisis

Planners in de zorg staan momenteel voor een ongekende uitdaging: het plannen van personeel in crisistijd. Het is momenteel belangrijker dan ooit om het personeel gezond in te roosteren en tevens de organisatie draaiende te houden. Daar komt best veel bij kijken. Wij beschrijven de top 3 uitdagingen met mogelijke oplossingen.